متن اصلی در ادامه مطلب....
بنام خدا
بهره برداری از گیاهان دارویی ومعطر جنگلی(بخش چهارم )
بهترین زمان بهره برداری از میوه و دانه گیاهان جنگلی
میوه ها ودانه ها زمانی بیشترین و بهترین مواد موثر دارویی وعطری را دارند که کاملاً رسیده باشند زمان جمع آوری آنها برای گونه های مختلف متفاوت می باشد بعضی میوه ها پس از رسیدن گل جدا شده، می ریزند از این رو برای بهره برداری از این میوه ها ، گل های گیاه را بتدریج پس ازرسیده شدن می چینند وقبل از آنکه میوه ها از آن جدا شوند بیفتند آن را خشک می کنند. برخی دیگر از دانه ها مثل دانه بادام کوهی پس از خشک شدن پوست میوه ی جدا شده روی زمین می ریزند و کار جمع آوری آنها مشکل می شود لزا قبل از آن که میوه کامللاً خشک شود ودانه از آن خارج شود باید آنها را جمع آوری کرد در بهره برداری از میوه و گیاهان جنگلی در نظر داشتن تجدید حیاط طبیعی بسیار مهم است لذا نبایستی تمام آنها را جمع آوری کرد ولازم است مقداری را برای تجدید حیاط طبیعی در جنگل باقی گذاشت .
میوه هایی که بارندگی خسارت به آنها می زند باید بلافاصله پس از رسیدن و قبل از شروع باران های پاییزی بهره برداری شوند.
|
نام فارسی گیاه
|
زمان برداشت میوه ودانه
|
نام علمی
|
|
بادام کوهی
|
تیر یا شهریور
|
Amigdalus scoparia
|
|
زرشک
|
پاییز(آبان)
|
Berberis vulgar
|
|
فندق
|
شهریور و مهر
|
Corylus avellana
|
|
زالزالک
|
شهریور تا آبان
|
Crataegus azarolus
|
|
سرخ ولیک
|
شهریور تا آبان
|
Crataegus monogyna
|
|
رازک
|
مرداد تا شهریور
|
Humulus lupulus
|
|
درخت پیرو
|
شهریور تا آبان
|
Juniperus communis
|
|
نسترن کوهی
|
شهریور و مهر
|
Rosa canina
|
|
قرقات
|
تیر تا شهریور
|
Ribes orintale
|
|
تمشک(عوسج معمولی)
|
مرداد تا مهر
|
Rubus fruticosus
|
بهترین زمان بهره برداری از برگ ها وسرشاخه های گیاهان دارویی جنگل
زمان برداشت برگ ها وسرشاخه گیاهان با توجه به اهداف مجری طرح متفاوت می باشد در صورتی که هدف استفاده از مواد موثر دارویی وعطری باشد برگ ها وسرشاخه های گیاهان را بایستی در زمانی بهره برداری نمود که بیشترین مواد موثر را داشته باشد به طور کلی در آغاز زمان گلدهی برگ ها حداکثر مواد موثر دارویی را دارند در نتیجه چنانچه هدف از بهره برداری فقط برداشت برگ وسر شاخه باشد بهترین زمان برداشت زمان شروع گل دادن گیاه است.
در مورد گیاهانی که قطع قسمت های هوایی گیاه اجتناب ناپذیر است، رعایت دوره تناوب بهره برداری دو تا سه ساله ضروری است.
|
نام فارسی گیاهی
|
زمان برداشت برگ وشاخه
|
نام علمی
|
|
توسکاقشلاقی
|
فروردین واردیبهشت
|
Alnus glutinosa
|
|
توسکا ییلاقی
|
فروردین واردیبهشت
|
Alnus subcordata
|
|
توس(غان)
|
اردیبهشت تا خرداد
|
Betula pendula
|
|
شمشاد جنگلی
|
اردیبهشت تا خرداد
|
Buxus sempervirens
|
|
زبان گنجشک (ون)
|
خرداد تا مرداد
|
Fraxinus excelsior
|
|
عشقه(داردوست)
|
فروردین ومرداد
|
Hedera past.chuvii
|
|
نمدار
|
خرداد وتیر
|
Tilia begonifolia
|
|
دارواش
|
آذر تا بهمن
|
Viscum album
|
|
گل طاووسی
|
شهریور ومهر
|
Spartium junceum
|
بهترین زمان بهره برداری از اندام های زیر زمینی گیاهان دارویی وعطری جنگل
ریشه و ریزوم گیاهان در دوره خواب یعنی در هنگامی که بیشترین مواد موثر در آنها موجود است بهره برداری می شود. گاهی این کار را در بهار قبل از رویش انجام می دهند بهترین زمان برای جمع آوری ریشه و ریزوم گیاهان دارویی حدود سال های دوم و سوم و برای گیاهان دو ساله پاییز سال اول می باشد به طور کلی برای بهره برداری از ریشه و اندام زیر زمینی گیاهان باید مسائل فنی وحفاظتی را دقیقاً در نظر گرفت بخصوص دوره تناوب بهره برداری و زمان برداشت را باید رعایت نمود و چنانچه بهره برداری ریشه موجب بروز خسارت به گیاه مولد می شود نباید بهره برداری گردد .
|
نام فارسی
|
اندام مورد بهره برداری
|
زمان برداشت ریشه و ریزوم
|
نام علمی
|
|
ختمی
|
ریشه
|
مهر تا آخر آبان
|
Althea officinalis
|
|
زرشک
|
ریشه
|
فروردین واردیبهشت
|
Berberis vulgar
|
|
ذنبق
|
ریزوم
|
آبان واسفند
|
Iris germanica
|
|
ثعلب
|
غده زیرزمینی
|
اردیبهشت و خرداد
|
Orchis mascula
|
|
مهر سلیمان
|
ساغه زیر زمینی
|
مهر
|
Polygonatum officinal
|
|
پامچال
|
ریشه وریزوم
|
مهر و اسفند
|
Primula acaulis
|
|
سرخس نر
|
ساقه زیر زمینی
|
اسفند وفروردین
شهریور و مهر
|
Polypodium filix.mas
|
زمان بهره برداری از صمغ و مان گیاهان دارویی جنگلی
زمان بهره برداری از صمغ گیاهان با توجه به مراحل فنولوژیکی(دوره رویشی و زایشی گیاه) گیاهی وشرایط جغرافیایی واکولوژیکی متفاوت است مثلاً برداشت سقز از درختان بنه از استان های غربی کشور ازجمله کردستان از نیمه دوم خرداد ماه شروع شده و تا اواسط مرداد ادامه می یابد در اوایل شروع بهره برداری جریان شیره نباتی به خارج از گیاه حداکثر بوده در تابستان هرچه دما افزایش می یابد جریان شیره نباتی به تدریج کند تر می شود بعضی صمغ ها ممکن است در دو فصل تشکیل شوند مانند یک نوع گزانگبین حاصل از درختان بلوط که تحت تأثیر تغییر ناگهانی شرایط آب و هوا به وجود می آید این صمغ یک بار در ماه های خرداد و تیر ویک بار هم در ماه های شهریور ومهر برداشت می شود به طور کلی بهتر است بهره برداری ازصمغ ها بعد از پایان باران های بهاره وقبل از شروع باران های پاییزی انجام شود زمان برداشت مان ها از درختان جنگلی هم تابع شرایط مختلف محیط است جمع آوری آنها معمولاًدر ساعات خنک صبح انجام می شود.
در روزهایی که بادهای تند می وزد یا احتمال بارندگی وجود دارد نباید بهره برداری مان انجام شود زیرا وزش بادهای تند وریزش باران در روز های برداشت سبب از بین رفتن مان و یا عدم تولید آن می شود .
زمان بهره برداری گال های درختان جنگلی
گال درختان را از اواسط تابستان به مدت تقریبی دو ماه یعنی تا قبل از شروع باران های پاییزی بهره برداری می نمایند به طور مثال زمان بهره برداری از مازوج سبز از حدود بیستم تیر ماه شروع شده وتا نیمه مرداد ادامه دارد از این زمان به بعد رنگ گال ها به سفید گرایش پیدا می کند و مازوج سفید نامیده می شود در این هنگام است که حشره گال را سوراخ کرده از آن خارج می شود و همین امر سبب کاهش ارزش مازوج سفید نسبت به مازوج سبز است برداشت مازوج سفید تا شروع باران های پاییزی ادامه می یابد گال ها پس از برداشت باید یک تا دو روز برای خشک شدن و پیش گیری از قارچ زدگی در معرض آفتاب قرار گرفته زیر و رو شوند. به طور کلی بهره برداری از گال های درختان جنگلی باید در گرما انجام شود چون در این مدت گال ها بیشترین مواد موثر را دارند .
زمان بهره برداری از پوست درختان جنگلی
پوست بعضی از درختان جنگلی دارای مواد موثر دارویی است. زمان بهره برداری از این پوست ها اواخر زمستان تا اوایل بهار می باشد که در این مدت پوست درخت به تدریج در اثر رطوبت محیط نرم می شود بهتر است بهره برداری از پوست درخت بلافاصله پس از قطع انجام شود معمولاً بیشترین مواد موثر در پوست درختان وشاخه ها ی جوان وجود دارد لزا برای بهره برداری از آنها در اوایل بهار پوست شاخه های جوان را جدا کرده واز مواد موثر آن استفاده می کنند.
تعدادی از گونه هایی که از پوست آنها استفاده می شود شامل:
Berberis vulgar زرشک معمولی
Berberis integrima زرشک زرافشان
Corylus avellana فندق
Alnus glotinosa توسکا قشلاقی
Fraxinus excelsior زبان گنجشک
Ulmus glabra نارون
Robinia pseudoacacia اقاقیا
Salix alba بید سپید
Salix aegyptica بید مشک
Taxus baccata سرخ دار
روش های بهره برداری از گیاهان دارویی ومعطر در جوامع جنگلی
برداشت بسیاری از فرآورده های گیاهان جنگلی از طریق چیدن یا بریدن و یا شکستن قسمتی از گیاه انجام می شود که بهتر است این کار به وسیله چاقوی تیز یا قیچی باغبانی صورت گیرد . بهره برداری از قسمت جدا شده باعث یک سری تبدیلات بیولوژیک می شود وسلول های گیاهی شروع به ضعیف شدن می کنند جدا شدن قسمت هوایی از ریشه قبل از هر چیز قطع جریان مواد غذایی راسبب می شود وجریان آبی که مواد غذایی در آن محلول است وبه سمت بالای گیاه می رود، متوقف می شود. در صورتی که اندام گیاهی پس از قطع فوری به صورت ورقه های نازک در معرض هوا پهن نشود خطر گرم شدن آن وجود دارد زیرا آنزیم هایی که در گیاه وجود دارند وقبلاً مواد محرکه را تشکیل می دادند شروع به تجزیه شدن می کنند.
در اکثر موارد از روش خشک کردن گیاه زیر نور مستقیم خورشید استفاده نمی شود چرا که نور خورشید باعث از بین رفتن مواد اولیه گردیده ، گیاه به سرعت زرد وقهوه ای می شود گیاهانی که برای اسانس گیری جمع آوری می شوند با عمل خشک شدن در نور خورشید یک سوم وگاهی تا یک پنجم مواد اولیه خود را از دست می هند.
پایان بخش چهارم
ادامه دارد...
نظرات ()
