اکسیر

وبلاگ علمی گیاهان دارویی

بخش دوم تولید وبهره برداری ازگیاهان دارویی ومعطر جنگلی
نویسنده : علی محمدی - ساعت ٢:۳۱ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ فروردین ۱۳۸۸
 

متن اصلی در ادامه مطلب....


                                                           به نام خدا 

بخش دوم تولید وبهره برداری ازگیاهان جنگلی

8- روش انجام مطالعات وعملیات صحرایی

در این قسمت نحوه مطالعات برآورد تولید، براساس تعیین سطح وتعداد قطعات نمونه ی آمار برداری،میانگین  تعدادپایه یا سطح تاج پوشش در قطعه ی نمونه تعیین می گردد ومیانگین تعداد پایه ویا سطح تاج پوشش گونه های قابل بهره برداری در قطعه نمونه ومقدار متوسط محصول هر پایه تشریح وجداولی حاوی اطلاعات فوق و تعمیم آن به منطقه ی بهره برداری بیان می شود وخلاصه آمارقطعات نمونه برداشته شده به صورت جدول ارائه وخطای نسبی قابل قبول در محاسبات آماری %10 منظور می شود.

ü      ( سطح تاج پوشش :عبارت است از تصویر عمودی گیاه یا درخت را بر روی زمین را تاج پوشش یا پوشش تاجی گویند .)

ü      (برای کارمطالعاتی یا برای نمونه انتخاب کردن در جنگل %10 از کل عرصه جنگلی رابه صورت آماری یا تصادفی انتخاب ومورد برسی قرار می دهند.)

9- روش بهره برداری

در این قسمت طول دوره بهره برداری از گیاه ودر صورت لزوم تناوب بهره برداری ذکر می شود.همچنین طول مدت بهره برداری در یک فصل ،زمان اجرای عملیات،ترکیب گروههای کار،وسایل وابزار بهره برداری،نحوه وترتیب انجام عملیات،دفعات تکرار،عملیات در یک فصل بهره برداری ،چگونگی جمع آوری ونگهداری وحمل آن تا مرحله فروش بیان می شود.

10- جدول زمان بندی طرح

کلیه مراحل اجرایی طرح دریک سال یا یک دوره باید طی تنظیم جدول زمان بندی به طور دقیق مشخص شود تا امکان نظارت وارزیابی در هر مقطع زمانی میسر باشد.

11- توجیه اقتصادی طرح

در این بخش هزینه های اجرای طرح از جمله هزینه های جمع آوری ،نگهداری وحمل محصول تا بازار مصرف، جدول برآوردهزینه ها بهره برداری برای سال های مختلف درج می شود سپس در جدول درآمد طرح به ترتیب درآمد ناخالص تولید در هر سال براساس میزان محصول ونرخ پایه، جمع هزینه در هر سال از دوره بهره برداری ،درآمد کل طرح در هر دوره بهره برداری ،سهم مجری از درآمد خالص طرح سهم دولت تحت عنوان بهره مالکانه در هر یک از سال های دوره بهره برداری برآورد وقید می شود آنگاه برآورد هزینه های نظارت در هر سال از قبیل فوق الاده مأموریت،هزینه تهیه طرح سوخت واستحلاک خودرو ،خرید لوازم و... که برعهده مجری طرح است برای هر سال مشخص می گردد به نحوی که سهم سرمایه گذاری ودرآمد برای بخش دولتی وخصوصی به تفکیک مشخص می شود. بهره مالکانه پس از کسر مجموع هزینه های بهره برداری و%20 هزینه های بهره برداری از درآمد ناخالص مطابق رابطه زیرتعین می گردد:

 

(%20هزینه های بهره برداری + هزینه های بهره برداری) - درآمد ناخالص = بهره ی مالکانه

 

 

دسته بندی گیاهان دارویی ومعطر بر اساس مصارف آنها

 

گیاهان دارویی ومعطر جنگل به گیاهانی اطلاق می شود که در جنگل ها وبیشه های طبیعی،حاشیه جنگل ها،اراضی جنگلی وجنگل های مخروبه به صورت خودرو می رویند وحاوی مواد موثره دارویی و معطر هستند این گیاهان به سه گروه زیر تقسیم می شوند:

1-      گیاهان طبی: مواد موثر موجود در برخی از انواع گیاهان به صورت مستقیم یا غیر مستقیم اثر درمانی داشته وبه عنوان دارو استفاده می شوند.مثل:

Sambucus   nigra                     آختی درختی    

Taxus   bacata                       سرخدار

Ribes   orientalis                   قرقات

در تعدادی دیگر مواد موثر ممکن است پس از بهره برداری مستقیماً مورد استفاده قرار بگیرد مانند:

Crataegus monogyna       سرخ ولیک

Crataegus azarela              زالزالک   

یا اینکه به طور غیر مستقیم پس از تغییر وتبدیل یا ترکیب با مواد دیگری به کار رود مانند استفاده از تانن میوه بلوط                                                                                                                                                                 

Quercus brantii                   بلوط

ویا نشاسته وتانن موجود در ریزوم گیاه سرخس نر که در طب انسانی ودامپزشکی کاربرد دارد.

Dryopteris filix-mas                 سرخس نر

2-      گیاه ادویه ای: از مواد موثر فعال موجود در این دسته از گیاهان در صنایع غذایی مانند کنسرو سازی و نوشابه سازی و شیرینی پذی برای بهبود وبالا بردن کیفیت در رنگ ،طعم ومزه استفاده می شود مثل :آویشن وصمغ بادام کوهی به نام ضودو

Thymus pubiscen                    آویشن

Amigdalus scoparia                بادام کوهی

 

3-      گیاهان عطری: اندام های خاصی در این گیاهان حاوی اسانس هستند که از راه تقطیر یا بخار آباستخراج  می شود مانند:

Salix eagptica                        بیدمشک

             Rosa canina       نسترن کوهی

برخی گیاهان جنگلی ممکن است دارای دو یا سه خاصیت باشند یعنی هم در طب مورد استفاده قرار گیرد،هم خاصیت ادویه وهمچنین عطری داشته باشند. مانند درخت پیرو

               Joniperus communis       درخت پیرو(اُرس)

پیرو که میوه و چوب آن مصرف دارویی داشته واز میوه آن برای معطر کردن غذاها ونوشابه ها استفاده می شود.

شایان ذکر است که اندام های بعضی از گیاهان نظیر برگ درخت گردوی جنگلی حاوی مواد موثری است که برای مداوای برخی از بیماری ها کاربرد دارد اما با توجه به این که کاشت،داشت وبرداشت درختان گردو تنها برای استفاده از این مواد صورت نمی گیرد بنا براین اساساً یک گیاه دارویی محسوب نمی شود همچنین با آنکه دارو اصولاً به محصولی از گیاه که حاوی مواد موثر باشد اتلاق می شود ومواد موثر اثر فعال به صورت زیستی ووفیزیولوژیکی بر پیکر موجود زنده دارد ولی در عرف  به اندام های متفاوت پیکر گیاه اعم از ریشه،ساقه،پوست،گل،میوه و برگ که حاوی مواد موثر است نیز دارو اتلاق می شود بالاخره نظر به این که برخی مواد طبیعی موجود در گیاهان مانند اسانس ها حاوی ترکیبات دارویی هستند از این رو به مواد طبیعی مذکور نیز دارو گفته می شود مثلاً اسانس برگ اکالیپتوس علاوه براین که در اصل یک ماده عطریست به عنوان دارو نیز شناخته شده است.

Eucalyptus   camuldulensis        اکالیپتوس

Eucalyptus   globulus                   اکالیپتوس (استفاده برای بخور)

گیاهان دارویی جنگلی گرچه در داشتن مواد موثره با یکدیگر مشترک هستند ولی خصوصیات گیاهشناسی متفاوتی دارند و انواع گونه های یک ساله ،دوساله،چند ساله فعلفی،نیمه خشبی،درختچه ای  یا درختی مسمر وغیر مسمر در بین آنها دیده می شود در پیکر گیاهان دارویی مواد خواصی ساخته وذخیره می شود که این مواد دارای خواص متعددی هستند از جمله می توانند به عنوان مواد موثر برای مداوای برخی از بیماری ها مورد استفاده قرار گیرند موادفعال مذکور در طی یک سلسله فرایند های ویژه وپیچیده شیمیایی به مقدار بسیار کم معمولا ًکمتر از یک درصد وزن خشک گیاهساخته می شوند که به متابولیت های ثانویه نیز معروفند. ممکن است اندام خاصی چون ریشه،ساقه،برگ وگل و... حاوی مواد موثره مورد نظر باشد از این رو نمی توان تمام اندام های گیاه را منبع دارویی مورد نظر دانست. معمولاً اندام مورد نظر باید تحت تأثیر عملیات خاصی چون تمیز کردن،هوا دهی،خشک کردن و... قرار گیرند وپس از آن مورد استفاده واقع شود.

چند نمونه گیاه همیشه سبز جنگلی:

Danae racemosa                     همیشک       

Ruscus hircanus                     کوله خاس

Ilex specigera                          خاس

Myrtus commonis                  مورد

Lurecerasus sp                        جَل

Joniperus commonis             پیرو

Joniperus Sabina                    مای مرز 

دسته بندی گیاهان دارویی ومعطر جنگلی برحسب اندام مورد بهره برداری

تنوع آب وهوایی وشرایط اقلیمی متفاوت موجب شده است تا تیپ های مختلف جنگلی با انواع  گونه های گیاهی در ایران بوجود آید که بسیاری از آنها دارای خواص دارویی یا مععطر هستند برحسب آنکه مواد موثر در کدام یک از اندام گیاه تولید می شود می توان آنها را به گروهای زیر تقسیم نمود:

1-      گیاهان جنگلی که مواد موثره در برگ آنها وجود دارد .از این دسته گیاهان می توان به موارد زیر اشاره نمود:  

Myrtus commonis                   مورد

Rubus persicus                        تمشک

Zizipus spina-christe                کنار

Paliurus spina-christe           سیاه تلو

Fragaria vesca                        توت فرنگی وحشی

Crataegus azeralus               زالزالک

Hedera past.chuvii               عشقه

Taxus boccata                        سرخ دار

Fraxinus excelsior                  زبان گنجشک(ون)

Alnus sabcordata                  توسکا

Alnus glutinosa                       توسکا

Betula pendula                      توس

Malva silvestris                     پنیرک

پایان بخش دوم 

ادامه دارد....


 
comment نظرات ()